De derde van de vier onmetelijkheden

Door Sebo Ebbens

De vier onmetelijkheden

Dit artikel gaat over een specifiek onderwerp uit de leringen van de Boeddha : de vier onmetelijkheden. In dit artikel wordt de derde onmetelijkheid besproken. De vier onmetelijkheden zijn de volgende:

  1. Moge alle voelende wezens geluk en de oorsprong van geluk genieten;

  2. Moge alle voelende wezens vrij zijn van lijden en de oorsprong van lijden;

  3. Moge alle voelende wezens niet gescheiden va het grote geluk dat vrij is van lijden;

  4. Mogelijke alle voelende wezens verkeren in de grote gelijkmoedigheid welke vrij is van begeerte, agressie en vooroordeel.

De eerste van de vier onmetelijkheden gaat over het verder ontwikkelen en nastreven van (liefdevolle) vriendelijkheid, de tweede over het verder ontwikkelen en nastreven van mededogen, de derde over het verder ontwikkelen en nastreven van met vreugde meeleven, en de vierde over het verder ontwikkelen en nastreven van gelijkmoedigheid. Het artikel dat die onmetelijkheid bespreekt verschijnt eind november of begin december.

De vier onmetelijkheden gaan er tezamen over dat we ons met een open hart verhouden tot onszelf en onze omgeving. In het boeddhisme wordt dat ook wel het ontwikkelen van bodhicitta of ontwaakt hart gesproken. Het doel is natuurlijk niet louter een louter boeddhistisch doel. Er zijn veel meer spirituele visies die deze menselijke kwaliteiten nastreven. De wijze waarop dat in de vier onmetelijkheden vorm krijgt, is vooral boeddhistisch.

De derde onmetelijkheid: met vreugde meeleven

De derde onmetelijkheid is met vreugde meeleven. Twee mensen die van elkaar houden en elkaars gezelschap waarderen, geven elkaar de volle aandacht, zijn er voor elkaar, luisteren met aandacht naar wat de ander denkt of te vertellen heeft, waarderen elkaars gezelschap, en genieten ervan als het goed gaat met de ander. Dat is met vreugde meeleven.

Vreugde (in het Tibetaans dga’ ba, uit te spreken als gawa) kent nog meer betekenissen. Dat kan bijvoorbeeld ook vreugde, voorkeur, aangenaam gevoel, tevredenheid, aardig, plezier, dol zijn op, goed, sympathie, affectie, of voldoening genoemd worden. Moge ieder van ons het woord kiezen wat ons het meeste aanspreekt.

Het is het meest gemakkelijk om met vreugde mee te leven wanneer het de ander goed gaat of goede dingen doet. We kennen die mensen ook. Zo zijn sommige collega’s of kennissen van ons succesvol: ze kunnen veel, verdienen genoeg, maken goede carrières, zijn bekend, schrijven artikelen in tijdschriften, geven lezingen, … Zo hebben we vrienden of vriendinnen die zelf een goede relatie hebben, veel vrienden en vriendinnen hebben, regelmatig bezoek hebben, van het leven genieten, zich goed alleen weten te redden ondanks diverse tegenslagen, … Met hen allen is het gemakkelijk om met vreugde mee te leven: we waarderen hen, genieten van hun geluk, zijn blij dat ze een goed leven hebben, en hebben sympathie voor hun inzet. Als het goed met onszelf gaat wensen we hen waarschijnlijk toe dat het hen nog beter zal gaan.

Het is veel lastiger om met anderen in vreugde mee te leven als het hen minder goed gaat. Dat zouden we echter wel kunnen. We wensen dan een collega van ons die (te) vaak alleen is, toe dat zijn kinderen vaker bij hem langskomen; wensen we onze collega die veel tegenslag ervaart, dat het haar snel beter gaat; en wensen we de vader van de familie die naast ons woont en ziek is, toe dat hij snel beter wordt. We wensen daarmee iedereen toe dat ze krijgen wat ze nodig hebben opdat het hen beter gaat, en dat weer vreugde in hun leven krijgen. In een aantal gevallen steunen we hen daar ook bij. Het geeft voldoening en maakt tevreden als we er op die manier voor anderen zijn.

Hoge verwachtingen

Het is ook lastig om met vreugde mee te leven als onze verwachtingen hoog zijn. Als die hoog zijn kunnen we verschillende verwachtingen hebben. Als we bijvoorbeeld denken dat het geluk van anderen van ons afhankelijk is, leggen we veel druk op onszelf. We vinden dan dat we het allerbeste voor de ander moeten doen. Het kan zelfs zijn dat we denken het voor anderen beter te weten. Maar het nadeel is dat dat ons druk geeft. Ons geluk wordt dan bepaald door of we de anderen kunnen helpen. Dat verandert pas bij ons als we ons realiseren dat anderen natuurlijk ook goed voor zichzelf moeten zorgen. Natuurlijk kunnen we helpen, natuurlijk kunnen we vriendelijk zijn, natuurlijk kunnen we meedogend zijn. Maar bij deze onmetelijkheid gaat het vooral over dat we intens hopen dat de ander zo goed voor zichzelf zorgt dat we met vreugde met die ander kunnen meeleven. Dat gebeurt natuurlijk pas als die ander goed voor zichzelf zorgt. Daarmee kan het zijn dat deze onmetelijkheid lastig vorm te geven is als onze verwachtingen hoog zijn.

Onze verwachtingen zijn ook hoog als we jaloers of afgunstig op anderen zijn. Mocht dat het geval zijn, dan zijn we waarschijnlijk ook bereid het hen moeilijk te maken. We kunnen dan bijvoorbeeld over hen de roddel in de wereld brengen dat ze niet deugen, of dat hun succes niet hun verdienste is maar die van hun familie. We kennen voorbeelden genoeg om dat te doen. Maar als we zoiets doen is dat precies het tegenovergestelde van de drie besproken onmetelijkheden: vriendelijkheid, mededogen en met vreugde meeleven. Maar het minste wat we kunnen doen, is onze jaloezie en afgunst loslaten en hen in elk geval geen verdere schade toebrengen, of juist vreugdevol met hen meeleven. Deze onmetelijkheid is dan een prima tegengif.

Omgang met familieleden

In verschillende boeddhistische teksten wordt gezegd dat met vreugde meeleven met name belangrijk is in de omgang met familieleden. De consequentie hiervan is dat, als familieleden als neven, nichten, ooms, tantes, … het goed doen, of zelfs beter doen dan wijzelf en/of beter dan onze kinderen, we dat waarderen en we blij voor hen zijn. We zijn dan bijvoorbeeld blij voor de voortreffelijke carrière van onze nicht, die het zo veel beter doet dan ons eigen kind. We zijn dan blij voor onze oom die veel meer verdient dan wij, en dat ook voortdurend laat weten. Onze familieleden zullen deze houding waarderen. Die houding brengt namelijk harmonie in de familie. Met vreugde waarderen wat andere familieleden doen en dat in woord en gebaar tonen, is overal een krachtig middel, maar zeker in onze familie. Dat is waar met vreugde meeleven helpt. 

Oefenen met vreugde meeleven

We kunnen onderstaande beoefening doen:

 

  1. Kies een goed gegronde en ontspannen houding en doe een paar minuten shamatha meditatie

  2. Denk na over wat ‘met vreugde meeleven’ voor jou betekent. In de tekst worden in het begin veel meer woorden genoemd. Welk woord spreekt jou in het bijzonder aan?

  3. Leef met vreugde mee met het geluk of succes van iemand anders. Leef in elk geval met vreugde mee met kwaliteiten van onze geliefde en/of van onze andere familieleden.

  4. Ga na met welke mensen voor jou als redelijk neutraal worden ervaren om met vreugde mee te leven. Wie zijn zij? Wat maakt dat je er neutraal tegenover staat? Is het mogelijk om ook met hen met vreugde mee te leven? Hoe moet je dan naar hen kijken?

  5. Er zijn verschillende situaties mogelijk die heel anders gaan dan wij graag willen:

        1. Als zij in een ruimte een bepaalde tekst zitten te bestuderen, en er die ruimte twee anderen luid en uitgebreid met elkaar zitten te discussiëren, ontstaat er bij ons snel ergernis. Ons bestuderen gaat veel lastiger. Daar kwamen we immers voor. Op dat moment is het ook mogelijk met vreugde met hen mee te leven omdat ze iets boeiends hebben om met elkaar over te spreken. Probeer dit in een dergelijke situatie uit, of stel het je voor.

        2. Zo kan het ook zijn dat in onze ruimte iemand anders wordt opgebeld. Dat zou bijvoorbeeld een in een stilte coupé in de trein kunnen zijn. Ook dan kan er irritatie ontstaan. Maar het is ook mogelijk om in vreugde mee te leven met dat die iemand door iemand gebeld wordt en dat er sprake is dat die iemand om degene die belt, geeft. Als we dat zo zien, kunnen we in elk geval even in vreugde met hen meeleven.

        3. Bedenk zelf andere situaties waar je tegenop bent gelopen. Probeer die te veranderen in ‘met vreugde meeleven’ Denk ook na over mensen die je niet zo graag mag.

  6. Reflecteer kort (30 seconden) op wat deze beoefening jou heeft opgeleverd

  7. Stop de beoefening van met vreugde meeleven en doe nog een paar minuten shamatha meditatie.

  8. Probeer dergelijke ervaringen van met vreugde meeleven in je leven in te brengen. Bel of mail bijvoorbeeld iemand die tijdens de meditatie bij je langskwam om met vreugde met die persoon mee te leven.

Door met vreugde mee te leven en dat te baseren op ook vriendelijkheid en mededogen (de eerste twee onmetelijkheden), maakt het voor ons gemakkelijk om deze onmetelijkheid veel voller uit te spreken. Dat gaat dan meer vanzelf, en kost dan nog weinig moeite meer om te doen.





Explore More Posts

Algemeen

De eerste van de vier onmetelijkheden

Door Sebo Ebbens De vier onmetelijkheden Veel mensen zijn geïnteresseerd in de boeddhistische leringen, ook wel dharma of boeddhadharma genoemd. Daarbij zijn er vier boeddhistische

Read More >
illusie
Algemeen

Acht vormen van illusie

Het lied ‘als een droom, als een illusie’ verwijst naar de vergankelijke en schijnbare aard van de werkelijkheid, een kernidee in het Mahayana-boeddhisme. Veel van onze overtuigingen, wensen en verwachtingen blijken illusies. Door te zien hoe alles voortdurend verandert, herkennen we de bron van ons lijden.

Read More >